PREGLED OBAVEZA POSLODAVCA PRILIKOM ZAPOŠLJAVANJA I PRAVILNICI KOJE MORA DA IMA POSLODAVAC SA DESET I VIŠE ZAPOSLENIH

Poslodavac je prilikom zasnivanja radnog odnosa ili drugog vida radnog angažovanja u obavezi da:

• sa licem koje angažuje, pre stupanja na rad, u pisanom obliku, zaključi ugovor o radu (na određeno ili neodređeno vreme, sa punim, nepunim ili skraćenim radnim vremenom) ili drugi odgovarajući ugovor van radnog odnosa – ugovor o privremenim i povremenim poslovima, ugovor o delu, ugovor o stručnom osposobljavanju i ugovor o dopunskom radu,
• ugovor o radu, odnosno drugi ugovor o radnom angažovanju ili njihovu kopiju drži u sedištu ili drugoj poslovnoj prostoriji u zavisnosti od toga gde zaposleni ili radno angažovano lice radi. Ukoliko u mestu rada zaposlenog, odnosno drugog radno angažovanog lica ne postoje prostorne mogućnosti, odnosno uslovi za čuvanje ugovora, ugovori o radu, odnosno drugi ugovori mogu se čuvati u sedištu poslodavca ili drugim poslovnim prostorijama
• na osnovu ugovora o radu ili drugog ugovora o obavljanju poslova podnese jedinstvenu prijavu na obavezno socijalno osiguranje u roku propisanom zakonom kojim se uređuje centralni registar obaveznog socijalnog osiguranja, a najkasnije od tri radna dana od dana početka obavljanja delatnosti, odnosno od dana prestanka zaposlenja, prestanka obavljanja poslova ili obavljanja delatnosti.
• pisanim putem obavesti o zabrani vršenja zlostavljanja i pravima, obavezama i odgovornostima u vezi sa zabranom zlostavljanja na radu zaposlenog i lica angažovana van radnog odnosa, volontere i svako drugo lice koje po bilo kom osnovu učestvuje u radu poslodavca
• svim zaposlenima i radno angažovanim licima dostavi pismeno obaveštenje o pravima i obavezama u vezi sa zaštitom od uzbunjivanja
• izvrši osposobljavanje zaposlenog za bezbedan i zdrav rad kod zasnivanja radnog odnosa, odnosno drugog radnog angažovanja, premeštaja na druge poslove, prilikom uvođenja nove tehnologije ili novih sredstava za rad ili promene opreme za rad, kao i kod promene procesa rada koji može prouzrokovati promenu mera za bezbedan i zdrav rad, i da vodi i čuva evidencije o zaposlenima osposobljenim za bezbedan i zdrav rad, na obrascu 6, i drugim odgovarajućim obrascima,
• osposobi odgovarajući broj zaposlenih za pružanje prve pomoći, spasavanje i evakuaciju u slučaju opasnosti, naročito u situaciji kada je potrebno obezbediti da se povređenim i naglo obolelim licima pruža prva pomoć na licu mesta,
• organizuje osnovnu obuku iz oblasti zaštite od požara za sve zaposlene odmah po stupanju na rad, a najkasnije u roku od 30 dana od dana stupanja na rad, Osnovnu obuku i praktičnu proveru znanja zaposlenih za potrebe trećih lica obavljaju privredna društva odnosno druga pravna lica koja ispunjavaju propisane uslove i imaju ovlašćenje Ministarstva unutrašnjih poslova za obavljanje ovih poslova kao i pravna lica koja ispunjavaju određene uslove i imaju odobrenje ministarstva za izvođenje posebne obuke. Provera znanja zaposlenih vrši se jednom u tri godine.

Posebne obaveze poslodavca prilikom zasnivanja radnog odnosa sa zaposlenima

Pored opštih obaveza koje poslodavac mora da izvrši prilikom zasnivanja radnog odnosa sa kandidatom, postoje i posebne obaveze koje poslodavac treba da ispuni ukoliko radni odnos zasniva sa kandidatima koji imaju određeno svojstvo ili zasnivaju radni odnos na određenim poslovima. Tu se pre svega misli na lica koja su mlađa od 18 godina života, osobe sa zdravstvenim smetnjama ili osobe sa invaliditetom, ili kandidate koji zasnivaju radni odnos na poslovima sa povećanim rizikom, pa je tako poslodavac dužan da:

• od zaposlenog koji zasniva radni odnos za obavljanje poslova sa povećanim rizikom zahteva lekarsko uverenje prilikom zasnivanja radnog odnosa, budući da zaposleni može raditi na poslovima sa povećanim rizikom samo na osnovu prethodno utvrđene zdravstvene sposobnosti za rad na tim poslovima od strane nadležnog zdravstvenog organa, a poslodavac je dužan da aktom o proceni rizika, na osnovu ocene službe medicine rada, odredi posebne zdravstvene uslove koje moraju ispunjavati zaposleni na radnom mestu sa povećanim rizikom. Dodatno, i sâm poslodavac je dužan da zaposlenom na radnom mestu sa povećanim rizikom pre početka rada obezbedi prethodni lekarski pregled, kao i periodični lekarski pregled u toku rada. Prethodni lekarski pregled vrši se pre početka rada na radnom mestu sa povećanim rizikom, pre premeštaja zaposlenog na radno mesto sa povećanim rizikom; prilikom svakog utvrđivanja novih rizika na radnom mestu sa povećanim rizikom na kome zaposleni radi; ukoliko je zaposleni raspoređen na radno mesto sa povećanim rizikom, a imao je prekid u obavljanju poslova na tom radnom mestu duži od 12 meseci;
• od zaposlenog koji zasniva radni odnos a mlađi je od 18 godina života zahteva pismenu saglasnost roditelja, usvojioca ili staraoca i nalaz nadležnog zdravstvenog organa kojim se utvrđuje da je sposoban za obavljanje poslova za koje zasniva radni odnos i da takvi poslovi nisu štetni za njegovo zdravlje a radni odnos sa ovim licem se može zasnovati samo ako takav rad ne ugrožava njegovo zdravlje, moral i obrazovanje, odnosno ako takav rad nije zabranjen zakonom. Troškove lekarskog pregleda za lica koja su na evidenciji nezaposlenih koju vodi republička organizacija nadležna za zapošljavanje – snosi ta organizacija. Poslodavac koji zasnuje radni odnos sa licem mlađim od 18 godina života suprotno odredbama Zakona o radu izlaže se riziku da za prekršaj bude kažnjen novčanom kaznom;
• od zaposlenog sa zdravstvenim smetnjama ili osobom sa invaliditetom utvrđenim od strane nadležnog zdravstvenog organa u skladu sa zakonom, prilikom zasnivanja radnog odnosa zahteva medicinsku dokumentaciju jer takav zaposleni ne može da obavlja poslove koji bi izazvali pogoršanje njegovog zdravstvenog stanja ili posledice opasne za njegovu okolinu. Stoga, zaposlenom sa invaliditetom i zaposlenom sa zdravstvenim smetnjama poslodavac je dužan da obezbedi obavljanje poslova prema radnoj sposobnosti, u skladu sa zakonom. Dodatno, potrebno je voditi računa o tome u kojim slučajevima poslodavac od kandidata ima pravo da zahteva dostavljanje lekarskog uverenja za obavljanje drugih poslova, a ne samo poslova sa povećanim rizikom, jer tu se pre svega mora minimalno zadirati u privatnost zaposlenog, zaposleni ili lice koje konkuriše za posao ne mora pristati na prikupljanje širih medicinskih podataka koji nisu od neposrednog uticaja na poslove koje zaposleni treba da obavlja, i zbog toga ne smeju trpeti nikakve negativne posledice pri zasnivanju radnog odnosa, ili na radu, ili mogućnost poslodavca da prilikom zasnivanja radnog odnosa sa zaposlenim zahteva potvrdu o neosuđivanosti, u kojim propisima se nalazi pravni osnov za navedeno ili kada je u pitanju obrada podataka o ličnosti lica koja konkurišu za posao, i čuvanje njihovih podataka u bazi kod poslodavca, za prikupljanje ovih podataka je takođe potrebno obezbediti valjan pravni osnov, odnosno zakonsko ovlašćenje ili punovažan pristanak kandidata.

Pravilnik o radu i kolektivni ugovor

Pravilnik o radu i kolektivni ugovor su opšti akti poslodavca kojim se uređuju međusobna prava, obaveze i odgovornosti zaposlenih iz radnog odnosa. Zakon o radu ne navodi koji je to minimalni broj zaposlenih koje treba da ima svaki poslodavac kako bi imao obavezu donošenja pravilnika o radu, ali svakako je poželjno da ga ima svaki poslodavac koji ima veći broj zaposlenih kako bi se smanjila sadržina ugovora o radu. Naime, pravilnikom o radu, odnosno ugovorom o radu, u skladu sa Zakonom, uređuju se prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa:

1) ako kod poslodavca nije osnovan sindikat ;

2) ako nijedan učesnik kolektivnog ugovora ne pokrene inicijativu za početak pregovora radi zaključivanja kolektivnog ugovora;

3) ako učesnici kolektivnog ugovora ne postignu saglasnost za zaključivanje kolektivnog ugovora u roku od 60 dana od dana započinjanja pregovora;

4) ako sindikat, u roku od 15 dana od dana dostavljanja poziva za početak pregovora za zaključivanje kolektivnog ugovora, ne prihvati inicijativu poslodavca. U slučaju da učesnici kolektivnog ugovora ne postignu saglasnost za zaključivanje kolektivnog ugovora u roku od 60 dana od dana započinjanja pregovora, dužni su da nastave pregovore. Ako učesnici kolektivnog ugovora ne postignu saglasnost za zaključivanje kolektivnog ugovora u roku od 60 dana od dana započinjanja pregovora, poslodavac je dužan da pravilnik o radu dostavi reprezentativnom sindikatu u roku od sedam dana od dana njegovog stupanja na snagu.

Pravilnik o organizaciji i sistematizaciji  poslova

Pravilnik koji donosi poslodavac koji ima više od deset zaposlenih je pravilnik o organizaciji i sistematizaciji poslova. Ovim pravilnikom se  utvrđuju organizacioni delovi kod poslodavca, naziv i opis poslova, vrsta i stepen stručne spreme, odnosno obrazovanja i drugi posebni uslovi za rad na tim poslovima, a može da se utvrdi i broj izvršilaca. Svaki poslodavac koji ima više od deset zaposlenih ima obavezu donošenja pravilnika o organizaciji i sistematizaciji poslova. Forma pravilnika nije propisana Zakonom . Dakle poslodavac ima pravo da sam utvrđuje vrstu i stepen stručne spreme potrebne za zasnivanje radnog odnosa zaposlenih, u okviru zakonom propisanih ograničenja a to je da se za rad na određenim poslovima, mogu utvrditi najviše dva uzastopna stepena stručne spreme, odnosno obrazovanja u skladu sa zakonom. Zakon o radu ne sadrži prekršajne odredbe za poslodavca koji ima više od deset zaposlenih a ne postupi po ovoj obavezi, ali poslodavac može snositi posledice prilikom utvrđivanja zaposlenih tehnološkim viškom kada je u obavezi da menja svoj pravilnik prilikom ukidanja poslova ili smanjenja broja izvršilaca.