OSLOBOĐENJE PO OSNOVU ZARADE KVALIFIKOVANOG NOVOZAPOSLENOG LICA

Od 01. januara 2022. godine primenjuju se izmenjene i dopunjene odredbe Zakona o porezu na dohodak građana i Zakona o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje kojima su propisani dodatni uslovi za nastavak ostvarivanja prava na oslobođenje po osnovu zarade kvalifikovanog novozaposlenog lica do 2025. godine.

Lice je moglo da stekne status kvalifikovanog novozaposlenog lica samo u periodu od 01. januara 2020. godine do 30. aprila 2020. godine odnosno u periodu od 01. maja 2020. godine do 31. decembra 2020. godine. Ono lice koje je u toku 2020. godine ispunilo uslove da se smatra kvalifikovanim novozaposlenim licem, taj status zadržava tokom perioda trajanja olakšice (odnosno do 31. decembra 2022. godine) i to nezavisno od okolnosti da li je tokom tog perioda dolazilo do promene poslodavaca. Međutim, izmenjenim i dopunjenim odredbama  člana zakona (koje je u primeni od 01. januara 2022. godine), pruža se mogućnost  za sticanje statusa kvalifikovanog novozaposlenog lica, i to se odnosi samo na lica koja su u periodu od 01. januara 2019. godine do 31. decembra 2021. godine imala status osiguranika samostalnih delatnosti kao preduzetnici. Naime, ova lica pod određenim uslovima mogu da steknu status kvalifikovanog novozaposlenog lica i u periodu od 01. januara 2022. godine do 30. aprila 2022. godine.

Sticanje statusa kvalifikovanog novozaposlenog lica u toku 2020. godine

Novozaposleno lice je moglo da stekne status kvalifikovanog novozaposlenog lica, samo ako je u periodu od 01. januara do 31. decembra 2020. godine, zasnivanjem radnog odnosa sa poslodavcem, steklo: – status osiguranika zaposlenog ili, – status osiguranika samostalnih delatnosti kao osnivač odnosno član privrednog društva koji je u radnom odnosu u privrednom društvu čiji je osnivač odnosno član. Kao što se može zaključiti, status kvalifikovanog novozaposlenog lica nesumnjivo je mogao steći i osnivač privrednog društva koji je zasnovao radni odnos u istom i na taj način stekao status osiguranika samostalnih delatnosti . Međutim, ako je lice u toku 2020. godine steklo status osiguranika zaposlenog ili osiguranika samostalnih delatnosti kao osnivač odnosno član privrednog društva koji je u radnom odnosu u privrednom društvu čiji je osnivač odnosno član, to ne mora istovremeno da znači i da je lice steklo status kvalifikovanog novozaposlenog lica. Potrebno je proveriti da li to lice ispunjava i dodatne uslove koji se odnose na status osiguranja tog lica i to u periodu od 01. januara 2019. godine do 31. decembra 2019. godine (odnosno do 30. aprila 2020. godine). Ovi  uslovi  zavise od trenutka u kojem je ovo lice u periodu od 01. januara do 31. decembra 2020. godine steklo status – osiguranika zaposlenog odnosno osiguranika samostalnih delatnosti kao osnivač odnosno član privrednog društva koji je u radnom odnosu u privrednom društvu čiji je osnivač odnosno član, pa u tom smislu možemo razlikovati dva perioda:

– ukoliko je status osiguranika zaposlenog, odnosno osiguranika samostalnih delatnosti koji je kao osnivač odnosno član privrednog društva u radnom odnosu u privrednom društvu, lice steklo u periodu od 01. januara 2020. godine do 30. aprila 2020. godine;

– ukoliko je status osiguranika zaposlenog, odnosno osiguranika samostalnih delatnosti koji je osnivač odnosno član privrednog društva koji je u radnom odnosu u privrednom društvu čiji je osnivač odnosno član lice steklo u periodu od 01. maja 2020. godine do 31. decembra 2020. godine.

Napominjemo da lice koje je u bilo kom trenutku u periodu od 01. januara 2019. godine do 31. decembra 2019. godine imalo status osiguranika zaposlenog odnosno osiguranika samostalnih delatnosti koji je osnivač odnosno član privrednog društva koji je u radnom odnosu u privrednom društvu čiji je osnivač odnosno član, svakako nije moglo da stekne status kvalifikovanog novozaposlenog lica.

Ipak, razdvajanje ova dva perioda, praktično, imalo je samo za cilj da lica koja su u toku 2019. godine bila osigurana po osnovu obavljanja samostalne delatnosti kao preduzetnici  uslov da steknu status kvalifikovanog novozaposlenog lica  zapošljavanjem isključivo u periodu od 01. januara 2020. godine do 30. aprila 2020. godine. Ipak, na ovom mestu potrebno je podsetiti i da je usled okolnosti izazvanih vanrednim stanjem u 2020. godini, pomeran rok za sticanje statusa kvalifikovanog novozaposlenog lica, od 60 dana od dana prestanka vanrednog stanja. Primenjujući Uredbu, lice koje ni u jednom trenutku u toku 2019. godine nije imalo status osiguranika zaposlenog kao ni osiguranika samostalnih delatnosti kao osnivač odnosno član privrednog društva koji je u radnom odnosu u privrednom društvu čiji je osnivač odnosno član ali je u tom periodu imalo status osiguranika preduzetnika, status kvalifikovanog novozaposlenog lica moglo je steći ukoliko je zasnovalo radni i nakon 30. aprila 2020. godine, ali najkasnije do 05. jula 2020. godine.

Da bi se lice smatralo kvalifikovanim novozaposlenim licem potrebno je da u periodu:

– od 01. januara 2019. godine do 31. decembra 2019. godine (odnosno, ni u jednom trenutku u toku 2019. godine) – nije imalo status osiguranika zaposlenog, odnosno osiguranika samostalnih delatnosti koji je osnivač odnosno član privrednog društva koji je u radnom odnosu u privrednom društvu čiji je osnivač odnosno član;

– od 01. januara 2019. godine do 30. aprila 2020. godine – nije imalo status korisnika starosne, prevremene starosne ili invalidske penzije. Ipak, treba napomenuti, da korisnici porodične penzije nisu izuzeti iz pojma kvalifikovano novozaposleno lice, a što je i logično s obzirom da se kao korisnici porodične penzije javljaju i deca umrlog osiguranika odnosno korisnika prava iz PIO, a koja pravo na porodičnu penziju ostvaruju najkasnije do navršenih 26 godina života pa je u svakom slučaju opravdano stimulisati zapošljavanje i ovih lica. To znači da bi se kvalifikovanim novozaposlenim licem moglo smatrati lice koje u toku 2019. godine:

– da nije imalo status osiguranika ni po jednom osnovu  tj reč je o licima koja su u toku 2019. godine bila nezaposlena i to nezavisno da li su kao takva bila evidentirana kod Nacionalne službe za zapošljavanje

-da je imalo status osiguranika samostalnih delatnosti – bilo kao preduzetnik, bilo kao osnivač privrednog društva koji radi u istom (osnivač je bio registrovan za zastupanje i predstavljanje privrednog društva) ali koji nije bio u radnom odnosu u privrednom društvu u kojem je osnivač, bilo kao lica koja su obavljala poslove van radnog odnosa (po osnovu ugovora o delu odnosno poslove po osnovu autorskog ugovora, kao i poslove po osnovu drugih ugovora, kod kojih za izvršen posao ostvaruju naknadu)

– da,je imalo status osiguranika poljoprivrednika.

Status kvalifikovanog novozaposlenog lica moglo je da stekne zapošljavanjem u bilo kom trenutku u toku 2020. godine. Sa druge strane, lice koje u toku 2019. godine nije imalo status osiguranika zaposlenog niti status osiguranika samostalnih delatnosti koji je osnivač odnosno član privrednog društva koji je u radnom odnosu u privrednom društvu čiji je osnivač odnosno član, ali je imalo status osiguranika samostalnih delatnosti kao preduzetnik, moglo je da stekne status kvalifikovanog novozaposlenog lica samo ukoliko je steklo status osiguranika zaposlenog odnosno status osiguranika samostalnih delatnosti koji je osnivač odnosno član privrednog društva koji je u radnom odnosu u privrednom društvu čiji je osnivač odnosno član do 30. aprila 2020. godine (odnosno do 05. jula 2020. godine). Nakon 30. aprila 2020. godine (odnosno do 05. jula 2020. godine) ova lica više nisu mogla da steknu status kvalifikovanog novozaposlenog lica.

Sticanje statusa kvalifikovanog novozaposlenog luca u toku 2022. godine – u periodu od 01. januara 2022. do 30. aprila 2022. godine

U skladu sa izmenjenim i dopunjenim Zakona o doprinosima, koje se primenjuju od 01. januara 2022. godine, pod određenim uslovima lice može da stekne status kvalifikovanog novozaposlenog lica i u toku 2022. godine, konkretno u periodu od 01. januara 2022. godine do 30. aprila 2022. godine, ali samo ako su ispunjeni sledeći uslovi:

1) Da u periodu od 01. januara 2019. godine do 31. decembra 2021. godine – lice nije imalo status osiguranika zaposlenog, odnosno osiguranika samostalnih delatnosti koji je osnivač, odnosno član privrednog društva koji je u radnom odnosu u privrednom društvu čiji je osnivač, odnosno član, ali da je u tom periodu imalo status osiguranika samostalnih delatnosti kao preduzetnik;

2) Da u periodu od 01. januara 2019. godine do 30. aprila 2022. godine – lice nije imalo status korisnika starosne, prevremene starosne ili invalidske penzije;

3) Da u periodu od 01. januara 2022. godine do 30. aprila 2022. godine – lice stekne status osiguranika zaposlenog, odnosno osiguranika samostalnih delatnosti koji je osnivač, odnosno član privrednog društva koji je u radnom odnosu u privrednom društvu čiji je osnivač, odnosno član ali samo ukoliko taj status stekne zasnivanjem radnog odnosa kod poslodavca koji je na dan 31. decembra 2020. godine imao najviše 30 zaposlenih .

Na ovaj način se daje druga šansa licima koja su u toku 2019. godine imala status osiguranika samostalnih delatnosti kao preduzetnici ali su propustila priliku da steknu status kvalifikovanog novozaposlenog lica zapošljavanjem do  05. jula 2020. godine već su status osiguranika samostalnih delatnosti kao preduzetnici zadržali i u toku 2020. i 2021. godine. Ukoliko bi ova lica u periodu od 01. januara 2022. godine do 30. aprila 2022. godine, zasnovala radni odnos sa poslodavcem koji na dan 31. decembar 2020. godine nije imao više od 30 zaposlenih, stekla bi status kvalifikovanog novozaposlenog lica.

Ko može da ostvari oslobođenje?

Ovo oslobođenje je namenjeno isključivo poslodavcima iz privatnog sektora koje, pod određenim uslovima, može da ostvari pravno lice, preduzetnik, preduzetnik paušalac, preduzetnik poljoprivrednik, predstavništvo, ogranak stranog pravnog lica i fizičko lice.Da bi poslodavac mogao da koristi oslobođenja po osnovu isplate zarade kvalifikovanom novozaposlenom licu zaključno sa 31. decembrom 2022. godine, potrebno je da u bilo kom trenutku u periodu od 01. januara 2020. godine do 31. decembra 2022. godine zaključi ugovor o radu sa kvalifikovanim novozaposlenim licem (koje je taj status steklo u toku 2020. godine)  i da to lice prijavi na obavezno socijalno osiguranje . U skladu sa izmenjenim i dopunjenim odredbama  Zakona o porezu i doprinosima koje su u primeni od 01. januara 2022. godine, uvodi se posebna pogodnost ali samo za poslodavce koji su na dan 31. decembar 2020. godine imali najviše 30 zaposlenih. Ova posebna pogodnost odnosi se pre svega na duži period primene oslobođenja jer se oslobođenje može primeniti za zarade isplaćene kvalifikovanom novozaposlenom licu zaključno sa 31. decembrom 2025. godine. Napominjemo da pogodnost u vidu dužeg perioda korišćenja oslobođenja može da koristi i poslodavac koji započne obavljanje delatnosti posle 31. decembra 2021. godine, ali samo pod uslovom da u periodu korišćenja oslobođenja nema povezana pravna lica u smislu zakona kojim se uređuje porez na dobit pravnih lica, a ukoliko u bilo kom momentu u tom periodu bude imao povezana lica počev od tog momenta za naredni period gubi pravo na oslobođenja. Praktično, da bi utvrdili do kad poslodavac ima pravo da koristi oslobođenje po osnovu isplata zarada za kvalifikovano novozaposleno lice – da li do 31. decembra 2022. godine ili do 31. decembra 2025. godine, treba prethodno proveriti koliko zaposlenih je taj poslodavac imao na dan 31. decembar 2020. godine. Naime, poslodavac koji je na dan 31. decembar 2020. godine imao više od 30 zaposlenih, ima mogućnost da koristi oslobođenje za isplaćenu zaradu kvalifikovanom novozaposlenom licu – zaključno sa 31. decembrom 2022. godine. Sa druge strane, poslodavac koji je na dan 31. decembar 2020. godine imao najviše 30 zaposlenih i koji je u bilo kom trenutku u periodu od 01. januara 2020. godine zaključno sa 31. decembrom 2021. godine već zaključio, odnosno koji će u periodu od 1. januara 2022. godine do 31. decembra 2025. godine zaključiti ugovor o radu sa kvalifikovanim novozaposlenim licem  i koji to lice prijavi na obavezno socijalno osiguranje, ima mogućnost  da koristi oslobođenje za zaradu isplaćenu tom kvalifikovanom novozaposlenom licu – zaključno sa 31. decembrom 2025. godine.

Ipak, u cilju sprečavanja nelojalne konkurencije, propisan je i izuzetak.  Poslodavac koji je na dan 31. decembar 2020. godine imao najviše 30 zaposlenih ne može da ostvari ovu pogodnost za kvalifikovano novozaposleno lice sa kojim je zaključio ugovor o radu posle 30. juna 2021. godine, ako je to kvalifikovano novozaposleno lice, u bilo kom trenutku posle 01. januara 2020. godine bilo zaposleno kod poslodavca koji je prema redovnom godišnjem finansijskom izveštaju za 2020. godinu imao prosečno više od 30 zaposlenih.

Ovaj izuzetak je propisan u cilju da se poslodavci koji su na dan 31. decembar 2020. godine imali najviše 30 zaposlenih spreče da ovu pogodnost koriste na štetu poslodavaca koji su na dan 31. decembar 2020. godine imali više od 30 zaposlenih, do čega bi došlo ukoliko bi poslodavci koji su na dan 31. decembar 2020. godine imali najviše 30 zaposlenih preuzeli kvalifikovane novozaposlene od poslodavaca koji su na dan 31. decembar 2020. godine imali više od 30 zaposlenih i potom im omogućili bolje uslove rada. U svakom slučaju, nije dovoljno da poslodavac samo zaposli lice koje se smatra kvalifikovanim novozaposlenim licem, već i da zasnivanjem radnog odnosa sa kvalifikovanim novozaposlenim licem poveća broj zaposlenih u odnosu na broj zaposlenih na dan 31. decembra 2019. godine, s tim da nema smetnji da ovo oslobođenje ostvari i poslodavac koji započne obavljanje delatnosti posle 31. decembra 2019. Godine

Napominjemo i da poslodavac koji za određeno lice koristi bilo koju vrstu podsticaja koji su uređeni odgovarajućim zakonom, po osnovu zasnivanja radnog odnosa sa tim licem nema pravo da za to lice ostvari ovo oslobođenje.

Cilj ovog oslobođenja je da se poslodavci stimulišu da zapošljavaju određenu kategoriju lica , a stimulišu se upravo na taj način što se poslodavcima obezbeđuju određene uštede – u vidu oslobođenja od plaćanja obračunatog i obustavljenog poreza na zarade kao i doprinosa za PIO, i na teret zaposlenog i na teret poslodavca. Naravno, kroz te uštede, otvara se i mogućnost da zaposleni kod poslodavca ostvaruju veću zaradu,

Način ostvarivanja prava na oslobođenje

Na koji način poslodavac ostvaruje pravo na oslobođenje, pojasnićemo na sledećem primeru. Naime, u decembru mesecu 2021. godine, poslodavac je zaključio ugovor o radu sa zaposlenim, inače licem koje je steklo status kvalifikovanog novozaposlenog lica u 2020. godini. Zapošljavanjem tog kvalifikovanog novozaposlenog lica poslodavac je povećao broj zaposlenih koje je imao na dan 31. decembar 2019. godine. Da je lice steklo status kvalifikovanog novozaposlenog lica, poslodavac je utvrdio uvidom u potvrdu o statusu osiguranja tog lica za period 2019. i 2020. godina (koju je izdao Republički fond za penzijsko i invalidsko osiguranje ili CROSO). Pri tom, ako u primeru navedemo da je u konkretnom slučaju reč o poslodavcu koji je na dan 31. decembar 2020. godine imao najviše 30 zaposlenih i da za ovo kvalifikovano novozaposleno lice želi da ostvari oslobođenje ne samo u 2022. godini, već i u periodu od 1. januara 2023. godine do 31. decembra 2025. godine, poslodavac bi trebalo i da proveri da li je ovo lice u bilo kom trenutku posle 01. januara 2020. godine bilo zaposleno kod poslodavca koji je prema redovnom godišnjem finansijskom izveštaju za 2020. godinu imao prosečno više od 30 zaposlenih . Ovo iz razloga što je sa kvalifikovanim novozaposlenim licem zaključio ugovor o radu posle 30. juna 2021. godine, konkretno u decembru mesecu 2021. godine.

Gubitak prava na oslobođenje usled smanjenja broja zaposlenih

Osim uslova da poslodavac zasnuje radni odnos sa kvalifikovanim novozaposlenim licem, da bi poslodavac mogao da ostvari pravo na oslobođenje potrebno je da zasnivanjem radnog odnosa sa kvalifikovanim novozaposlenim licem poveća broj zaposlenih na dan 31. decembra 2019. godine. Međutim, izmenjen je način utvrđivanja smanjenja broja zaposlenih, a koje dovodi do gubitka prava na olakšicu, pa ako u toku korišćenja oslobođenja poslodavac smanji broj zaposlenih u odnosu na dan 31. decembar 2019. godine, prestankom radnog odnosa lica koje se ne smatra kvalifikovanim novozaposlenim licem, gubi pravo da koristi oslobođenje za onaj broj kvalifikovanih novozaposlenih lica za koliko je smanjen broj zaposlenih u odnosu na dan 31. decembar 2019. godine, pri čemu, u slučaju kada je oslobođenje ostvareno za više kvalifikovanih novozaposlenih lica, prvo gubi oslobođenje za ono kvalifikovano novozaposleno lice sa kojim je najranije zasnovao radni odnos. Kao što se može zaključiti, do gubitka prava na oslobođenje može doći samo usled smanjenja broja zaposlenih u odnosu na dan 31. decembra 2019. godine i to isključivo prestankom radnog odnosa lica koje se ne smatra kvalifikovanim novozaposlenim licem. Gubitak prava na oslobođenje za određeno kvalifikovano novozaposleno lice ima za posledicu samo da poslodavac ne može koristiti oslobođenja prilikom isplate zarade tom kvalifikovanom novozaposlenom licu u narednom periodu, ali ne dovodi do obaveze poslodavca da retroaktivno  plaća porez i doprinose za PIO za koje je već ostvario oslobođenje. Sa druge strane, ako radni odnos prestane kvalifikovanom novozaposlenom licu, po prirodi stvari, prestaje pravo poslodavca da za to kvalifikovano novozaposleno lice koristi oslobođenje, ali u ovom slučaju neće doći do gubitka prava na oslobođenje za neko drugo kvalifikovano novozaposleno lice. Napominjemo da je prelaznim odredbama oba Zakona o izmenama i dopunama propisano da se novi način utvrđivanja smanjenja broja zaposlenih primenjuje i na poslodavce koji su započeli sa korišćenjem olakšica i pre 01. januara 2022. godine.