UTVRĐIVANJE POREZA NA IMOVINU ZA 2021. GODINU SAMOOPOREZIVANJEM

S obzirom na to da se bliži 31. mart 2021. godine tj. rok kada smo  u obvezi  da podnesemo  poresku prijavu poreza na imovinu za preduzeća  koja vode poslovne knjige.

Nepokretnosti  koje su predmet oporezivanja  koje se unose u proseku prijavu su :

• zemljište (građevinsko, poljoprivredno, šumsko i drugo) i
• stambene, poslovne i druge zgrade, stanovi, poslovne prostorije, garaže i drugi (nadzemni i podzemni) građevinski objekti, odnosno njihovi delovi (dalje: objekti), nezavisno od toga da li je za njihovu izgradnju izdata ili nije izdata propisana građevinska dozvola, da li je izgradnja vršena u skladu sa dozvolom ili uz odstupanje, da li su u postupku ozakonjenja.

Lokalne samouprave donele na osnovu ovlašćenja koja su im data Zakonom:

• odluku o stopama poreza na imovinu;
• odluka o određivanju zona i najopremljenije zone;
• odluka o utvrđivanju prosečnih cena m2 odgovarajućih nepokretnosti po zonama (umesto te odluke, kad u zonama i graničnim zonama nije bilo najmanje tri prometa odgovarajućih nepokretnosti u periodu od 1. januara do 30. septembra 2020. godine, jedinice lokalne samouprave objavljuju prosečne cene m2 odgovarajućih nepokretnosti na osnovu kojih je za 2020. godinu utvrđena osnovica poreza na imovinu za nepokretnosti obveznika koji ne vode poslovne knjige u zoni koja je utvrđena kao najopremljenija),
• odluka o koeficijentima za nepokretnosti u zonama;
• odluka da se neizgrađeno građevinsko zemljište koje se isključivo koristi za gajenje biljaka, sadnog materijala, odnosno šuma, razvrstava u poljoprivredno odnosno u šumsko zemljište (donošenje ove odluke je mogućnost, a ne obaveza jedinice lokalne samouprave).

Porez na imovinu plaća se na nepokretnosti koje se nalaze na teritoriji Republike Srbije, i to na:

1) pravo svojine, odnosno na pravo svojine na zemljištu površine preko 10 ari;

2) pravo zakupa, odnosno pravo korišćenja, stana ili kuće za stanovanje konstituisanog u korist fizičkog lica;

3) pravo korišćenja građevinskog zemljišta površine preko 10 ari, u skladu sa zakonom kojim se uređuje pravni režim građevinskog zemljišta;

4) pravo korišćenja nepokretnosti u javnoj svojini od strane imaoca prava korišćenja, u skladu sa zakonom kojim se uređuje javna svojina;

5) korišćenje nepokretnosti u javnoj svojini od strane korisnika nepokretnosti, u skladu sa zakonom kojim se uređuje javna svojina;

6) državinu nepokretnosti na kojoj imalac prava svojine nije poznat ili nije određen;

7) državinu nepokretnosti u javnoj svojini, bez pravnog osnova;

8) državinu i korišćenje nepokretnosti po osnovu ugovora o finansijskom lizingu.

Pravom zakupa stana ili kuće za stanovanje u korist fizičkog lica jeste pravo zakupa za period duži od jedne godine ili na neodređeno vreme, za koji je propisano plaćanje neprofitne zakupnine ili zakupnine koja se obračunava primenom propisanih kriterijuma.

Porezom na imovinu se ne oporezuje kao objekat:

• staza i drugi otvoreni prostor prekriven šljakom, asfaltom, betonom, pločama ili drugim čvrstim materijalom u nivou zemljišta, otvoreni prostor za parkiranje, kolski prilaz objektu, otvoreni poligon – pista za obuku kandidata za vozače i vozača;
• ograda, potporni zid, stepenište izvan gabarita objekta, vrtni bazen (uključujući fontane) površine do 12 m2 i dubine do 1 m, nadstrešnica osnove do 10 m2 , dvorišni kamin površine do 2 m2 i visine do 3 m, stočna jama, septička jama, ploča za obaveštavanje površine do 6 m2 , dečje igralište, spomenik i spomen obeležje na površinama javne namene ili na grobljima i grobnica;

Delovi  objekta koji su sastavni deo zgrade ne podlezu posebnom operezivanju nego su oporezovani u okviru objekta. U to spadaju  instalacije inkorporisane u objektu i od objekta do priključka na mrežu.

Porez na imovinu u Republici Srbiji za 2020. godinu ne plaća se na:

• nepokretnosti na teritoriji druge države,
• pokretne stvari,
• zemljište (poljoprivredno, građevinsko, šumsko) u Republici Srbiji čija je površina do 10 ari, na kome pored prava svojine nije konstituisano i neko od prava, državina ili korišćenje iz tač. 3) do 8),
• građevinsko zemljište u javnoj svojini na kome je konstituisano pravo korišćenja u korist određenog lica, čija je površina do 10 ari,
• pravo zakupa zemljišta, nezavisno od toga da li je zakupac fizičko ili pravno lice,
• pravo zakupa poslovnog prostora, nezavisno od toga da li je zakupac fizičko ili pravno lice,
• pravo plodouživanja

Kada je površina zemljišta preko 10 ari makar za 1 m2 , a predmet oporezivanja je pravo svojine na (ukupnoj  površini) zemljišta, odnosno pravo korišćenja  građevinskog zemljišta, ne izuzima se površina od 10 ari iz predmeta oporezivanja.

Kad su na zemljištu površine manje od 10 ari ili površine 10 ari (na kome nije konstituisano pravo) izgrađeni objekti, predmet oporezivanja su objekti, ali ne i zemljište

Zakon o porezima na imovinu pravi razliku između obveznika koji vode i koji ne vode poslovne knjige. Samo obveznici koji vode poslovne knjige vrše utvrđivanje poreza na imovinu samooporezivanjem.

Privredno društvo koje je bilo korisnik nepokretnosti u javnoj svojini, u skladu sa zakonom kojim se uređuje javna svojina, obveznik je poreza na imovinu na korišćenje nepokretnosti u javnoj svojini – sve dok za korišćenje od strane društva postoji pravni osnov (posebni zakon ili osnivački akt ili ugovor zaključen sa osnivačem). Ako pravni osnov prestane a to društvo ostane u državinoj nepokretnosti, obveznik je poreza na imovinu za tu nepokretnost po osnovu državine nepokretnosti u javnoj svojini bez pravnog osnova.

Imajući u vidu da privredno društvo u likvidaciji zadržava svojstvo pravnog lica sve do okončanja postupka likvidacije i brisanja iz registra privrednih subjekata u skladu sa zakonom, taj obveznik utvrđuje porez na imovinu samooporezivanjem i nakon pokretanja postupka likvidacije nad obveznikom poreza na imovinu sve do okončanja tog postupka. Takođe, privredno društvo nad kojim je otvoren stečaj zadržava svojstvo pravnog lica sve do brisanja iz registra privrednih subjekata, pa otvaranje postupka stečaja nad obveznikom poreza na imovinu – privrednim društvom nije zakonski osnov za prestanak poreske obaveze po osnovu poreza na imovinu. Dakle, i za vreme stečaja obveznik poreza na imovinu koji vodi poslovne knjige vrši samooporezivanje porezom na imovinu.

Poreska obaveza nastaje najranijim od sledećih dana:

• danom sticanja prava,
• danom početka korišćenja,
• danom osposobljavanja,
• danom izdavanja upotrebne dozvole, odnosno danom omogućavanja korišćenja imovine na drugi način.

Kod objekta koji se  ne koristi, nastanak poreske obaveze opredeljuje činjenica da li je objekat osposobljen za korišćenje. Treba imati u vidu građevinski aspekt (npr. da li je objekat „stavljen pod krov”, ugrađena stolarija, zastakljeni otvori i slično), izgrađenost instalacija u objektu i pored njega (struja, voda…), kao i druge elemente koji opredeljuju uobičajeno i bezbedno korišćenje objekta. U slučajevima gde je korišćenje objekta već otpočelo, jasno je da se takav objekat sa poreskog stanovišta može smatrati osposobljenim za korišćenje.

 Za pravo stečeno na objektu u izgradnji koji nije osposobljen za korišćenje i  ne koristi se, za koji nije izdata upotrebna dozvola, obaveza po osnovu poreza na imovinu za taj objekat nastaje :

• danom početka korišćenja,
• danom osposobljavanja,
• danom izdavanja upotrebne dozvole,
• danom omogućavanja korišćenja objekta na drugi način

Za zgradu u izgradnji površine preko 500 m2 ,  koja nije osposobljena za korišćenje i ne koristi se, na čijoj izgradnji, dogradnji ili nadgradnji  su izvedeni grubi građevinski radovi sa konstruktivnim sklopom, poreska obaveza nastaje počev od 1. januara naredne godine u odnosu na godinu:

• u kojoj je isteklo pet godina od dana pravosnažnosti prve građevinske dozvole ili odobrenja za izgradnju te zgrade, odnosno u kojoj je isteklo sedam godina od dana pravosnažnosti prve građevinske dozvole za tu zgradu, ako je rešenjem nadležnog organa odobreno da građevinska dozvola ostaje na pravnoj snazi još dve godine po isticanju pet godina od dana njene pravosnažnosti. Izuzetno, za zgrade za koje je izdato rešenje o posebnoj građevinskoj dozvoli za izvođenje pripremnih radova, rok od pet odnosno sedam godina počinje da teče od dana pravosnažnosti građevinske dozvole za izgradnju, a ako je ta dozvola izdata za dve odvojene faze izgradnje
• od dana pravosnažnosti građevinske dozvole za drugu fazu izgradnje
• završetka izgradnje konstruktivnog sklopa
• ako građevinska dozvola nije izdata

Kod utvrđivanja da li je zgrada površine preko 500 m2 ili ne, u površinu zgrade uračunava i površina svih njenih delova (npr. stanovi, poslovne prostorije i garaže su deo zgrade, što znači i da površina stanova, poslovnih prostorija i garaža, koji su posebni deo zgrade, jeste istovremeno i površina zgrade čiji su sastavni deo) Nastankom poreske obaveze za zgradu u izgradnji, nastala je poreska obaveza za sve delove koji je čine, pa i za stanove, poslovne prostorije i garaže koje su njen deo. To znači da je poreska obaveza nastala i za posebni deo zgrade čija je površina manja od 500 m² u zgradi čija je površina preko 500 m2 , kao i za zgradu u izgradnji površine preko 500 m2 čiji je investitor otuđio njen deo, tako da je po otuđenju vlasnik površine koja nije veća od 500 m2.

Primera radi, ako je nakon izgradnje zgrade površine preko 600 m2 koje ima tri suvlasnika i koje su vlasnici po 1/3 idealnog dela, to suvlasništvo nije od uticaja na određivan dana nastanka poreske obaveze, s obzirom da se nastanak poreske obaveze određuje, u odnosu na površinu zgrade, a ne na površinu pripadajućeg idealnog dela svakog suvlasnika.

Obaveza po osnovu poreza na imovinu prestaje najranijim od sledećih dana:

• danom kojim poreskom obvezniku prestaje pravo, državina ili korišćenje nepokretnosti na koje se porez na imovinu plaća (npr. proda svoju nepokretnost);
• danom prestanka postojanja nepokretnosti (npr. sruši svoj objekat);
• danom početka primene zakona u skladu sa kojim je pravo, državina ili korišćenje na koje se porez na imovinu plaća prestalo biti predmet oporezivanja;
• danom kojim drugo lice stekne pravo, državinu ili korišćenje na koje se porez plaća (npr. ako se nad stanom konstituiše pravo državine i korišćenja po osnovu finansijskog lizinga, prestaje poreska obaveza vlasniku nepokretnosti, a nastaje obaveza za primaoca lizinga).

Porez na imovinu utvrđuje se za kalendarsku godinu, osim u slučajevima:

• Ako je poreska obaveza nastala u 2021-oj godini ili je obveznik u toj godini određenu imovinu evidentirao u svojim poslovnim knjigama
• poreska obaveza samooporezivanjem za 2021. godinu utvrđuje se od nastanka poreske obaveze, odnosno od početka evidentiranja imovine u poslovnim knjigama do isteka 2021. godine.
• Ako je poreska obaveza postojala na dan 1. januara 2021. godine i prestala u 2021-oj godini ili je obveznik u toj godini određenu imovinu prestao da evidentira u svojim poslovnim knjigama
• poreska obaveza samooporezivanjem utvrđuje se od 1. januara 2021. godine do prestanka poreske obaveze, odnosno od prestanka evidentiranja imovine u poslovnim knjigama.
• Ako do prestanka poreske obaveze ili do prestanka evidentiranja u poslovnim knjigama dođe nakon podnošenja poreske prijave (za koju je rok 31. mart 2021. godine) u kojoj je obveznik obračunao porez do 31.12.2021. godine, obveznik podnosi poresku prijavu kojom prijavljuje izmenu utvrđenog poreza za 2021. u kojoj umanjuje utvrđeni porez od dana promene do isteka 2021. godine.

Da bi se porez na imovinu utvrdio, potrebno je:

• utvrditi poresku osnovicu, pomnožiti je poreskom stopom, a zatim utvrditi porez srazmerno trajanju poreske obaveze u 2021. godini,
• utvrditi da li obveznik ima pravo na poresko oslobođenje.

Utvrđivanje poreske osnovice množenjem korisne površine i prosečne cene 1 m2 : Potrebno je da se obveznik upozna sa odlukama koje je donela jedinica lokalne samouprave na čijoj teritoriji se nalazi nepokretnost za koju utvrđuje porez i da: – utvrdi da li je konkretna jedinica lokalne samouprave u propisanim rokovima donela i objavila odluku o zonama i o prosečnoj ceni m² odgovarajuće vrste

Nepokretnosti u istoj zoni u kojoj se nalazi nepokretnost za koju se utvrđuje porez (ako nije, osnovica se ne utvrđuje na ovaj način) a ako jeste: – za svaku od nepokretnosti za koju se utvrđuje porez utvrdi u kojoj zoni se nalazi, – izvrši uvid u odluku kojom su utvrđene poreske stope, – pravilno razvrsta nepokretnosti za koje utvrđuje porez u grupe odgovarajućih nepokretnosti , – iz odluke o prosečnim cenama utvrdi kolika je prosečna cena 1m² odgovarajućih nepokretnosti u zoni u kojoj se nalazi nepokretnost za koju se utvrđuje porez, – utvrdi korisnu površinu svake konkretne nepokretnosti za koju utvrđuje porez